Poni\u017cszy tekst nie powsta\u0142by, gdyby na horyzoncie naszej g\u00f3rskiej publicystyki nie pojawi\u0142o si\u0119 gro\u017ane zjawisko, kt\u00f3re najbardziej panoszy si\u0119 na prowadzonym na Facebooku blogu G\u00f3rski Dom Kultury. Si\u0142a nap\u0119dowa tego medium, Beata S\u0142ama, od oko\u0142o dwudziestu lat znana jest jako recenzentka g\u00f3rskich ksi\u0105\u017cek, zawodowo zajmuj\u0105ca si\u0119 tak\u017ce redakcj\u0105. Wnikliwi czytelnicy \u015brodowiskowych czasopism i portali wiedz\u0105, \u017ce Beata S\u0142ama w swoich tekstach zazwyczaj koncentruje si\u0119 na ewentualnych b\u0142\u0119dach czy niedoci\u0105gni\u0119ciach, konsekwentnie spychaj\u0105c na dalszy plan dobre strony omawianych pozycji lub wydarze\u0144. Od czasu, gdy dysponuje \u201ew\u0142asnym miejscem w sieci\u201d, stosowanie przez ni\u0105 tej metody osi\u0105gn\u0119\u0142o niespotykan\u0105 skal\u0119, poszerzy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c repertuar nieczystych chwyt\u00f3w wykorzystywanych przez recenzentk\u0119.<\/p>\n
Niemal regu\u0142\u0105 sta\u0142o si\u0119 wyci\u0105ganie z kontekstu, przytaczanie \u2013 cz\u0119sto przeinaczonych \u2013 prywatnych rozm\u00f3w i korespondencji, zak\u0142adanie sojuszy, aby personalnie szkalowa\u0107 i obra\u017ca\u0107 ludzi, cytowanie nieistotnych cz\u0119sto b\u0142\u0119d\u00f3w z podtekstem, jakoby w ksi\u0105\u017cce si\u0119 od nich roi\u0142o. Dostaje si\u0119 te\u017c czasopismom i festiwalom. Oczywi\u015bcie brane pod lup\u0119 i przedstawiane w krzywym zwierciadle s\u0105 przede wszystkim te artyku\u0142y i punkty programu, kt\u00f3re firmuj\u0105, organizuj\u0105 lub prowadz\u0105 osobi\u015bci wrogowie recenzentki (cho\u0107 nie ma tu regu\u0142y). Beata S\u0142ama deklaruje, \u017ce uwielbia polemiki, a jednocze\u015bnie kasuje wypowiedzi albo blokuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 komentowania przez adwersarzy jej post\u00f3w na Facebooku. W dodatku cz\u0119sto podkre\u015bla lub jednoznacznie sugeruje wydawcom, \u017ce na wszelkie \u201ewydawnicze z\u0142o\u201d naszego g\u00f3rskiego \u015bwiata jest jedno skuteczne lekarstwo \u2013 zatrudnienie jej, prawdziwej profesjonalistki, w roli redaktorki.<\/p>\n
Poni\u017cej postaramy si\u0119 dowie\u015b\u0107, \u017ce przeciwko owemu samozwa\u0144czemu idea\u0142owi mo\u017cna by \u2013 maj\u0105c z\u0142e intencje \u2013 u\u017cy\u0107 tej samej broni, wykorzysta\u0107 te same nieczyste chwyty, kt\u00f3rych on u\u017cywa. Pierwotnie mieli\u015bmy zrobi\u0107 przegl\u0105d wielu pozycji, nad kt\u00f3rymi pracowa\u0142a Beata S\u0142ama. Okaza\u0142o si\u0119 to niepotrzebne, bowiem wystarczy\u0142a pierwsza, kt\u00f3r\u0105 postanowili\u015bmy przeanalizowa\u0107. Oto notatki na marginesie pocz\u0105tkowych sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu stron (nie by\u0142o potrzeby notowa\u0107 wi\u0119cej) jednej z ostatnich spo\u015br\u00f3d zredagowanych przez Beat\u0119 S\u0142am\u0119 ksi\u0105\u017cek \u2013 “Fiva. Przekroczy\u0107 granic\u0119 strachu” Gordona Stainfortha (Wydawnictwo Pozna\u0144skie, 2017). Beata S\u0142ama odpowiedzialna by\u0142a za redakcj\u0119 j\u0119zykow\u0105 i merytoryczn\u0105, jako znawczyni \u015brodowiska g\u00f3rskiego.<\/p>\n
* Ju\u017c we wst\u0119pie znajdziemy okre\u015blenie drogi Fiva jako \u201eszlaku\u201d (\u201eskorygowany opis szlaku\u201d, s. 11). Jak wiemy, szlak prowadzi na Rysy, ale p\u00f3\u0142nocn\u0105 \u015bcian\u0119 Kazalnicy przecinaj\u0105 nie szlaki, tylko powa\u017cne drogi wspinaczkowe. Nie inaczej jest z norwesk\u0105 \u015acian\u0105 Trolli.
\n* Niepoprawno\u015bci\u0105 ra\u017c\u0105 kalki z j\u0119zyka angielskiego. Z t\u0142umaczeniem how many jako \u201ejak wielu\u201d walcz\u0105 ju\u017c nauczyciele w szkole podstawowej, wbijaj\u0105c uczniom do g\u0142owy, \u017ce na polski t\u0142umaczymy to po prostu jako \u201eile\/ilu\u201d. (\u201eJak wielu najlepszych wspinaczy z ca\u0142ej Europy [\u2026]\u201d, w oryginale: \u201e[\u2026] how many of the best climbers in Europe [\u2026]\u201d, s. 20). Zreszt\u0105 z kontekstu jednoznacznie wynika, \u017ce by\u0142o ich niewielu. Po polsku nie m\u00f3wimy tak\u017ce \u201ekilka tuzin\u00f3w\u201d, jak to robi\u0105 Anglosasi, tylko po prostu kilkadziesi\u0105t: \u201eZrobili\u015bmy kilka tuzin\u00f3w dr\u00f3g\u201d, w oryginale dozens (s. 17). To jednak drobiazgi, z kt\u00f3rymi \u2013 na si\u0142\u0119 \u2013 mo\u017cna by dyskutowa\u0107. Przejd\u017amy wi\u0119c do kolejnych punkt\u00f3w, kt\u00f3re nie daj\u0105 takiej mo\u017cliwo\u015bci.
\n* Pojawiaj\u0105 si\u0119 tu bowiem b\u0142\u0119dy, kt\u00f3re musz\u0105 zastanowi\u0107 czujnego czytelnika. \u201eC\u00f3\u017c, po ponad dw\u00f3ch godzinach i wbiciu trzech pierwszych hak\u00f3w w nietrudn\u0105 i \u0142adn\u0105 \u015bcian\u0119 [\u2026]\u201d (s. 27). Jak to, na nietrudnej \u015bcianie w ci\u0105gu dw\u00f3ch godzin bohaterowie wbili raptem trzy haki? T\u0119 intryguj\u0105c\u0105 zagadk\u0119 rozwi\u0105\u017cemy, je\u015bli si\u0119gniemy do orygina\u0142u: \u201e[\u2026] after just three introductory pitches [\u2026]\u201d. No w\u0142a\u015bnie \u2013 chodzi o trzy wyci\u0105gi. Spora r\u00f3\u017cnica, prawda? Nawiasem pisz\u0105c, to zdanie jest w og\u00f3le \u017ale przet\u0142umaczone, na co redaktorka nie zwr\u00f3ci\u0142a uwagi, ale obja\u015bniaj\u0105cy ten problem wyw\u00f3d by\u0142by zbyt d\u0142ugi na nasz\u0105 kr\u00f3tk\u0105 list\u0119. Lepiej przej\u015b\u0107 do kolejnych spektakularnych przyk\u0142ad\u00f3w.
\n* Jeszcze gorsze rzeczy dziej\u0105 si\u0119 bowiem w sferze fachowego s\u0142ownictwa wspinaczkowego. \u201eWspi\u0119li\u015bmy si\u0119 na ponad siedemna\u015bcie s\u0142ynnych ska\u0142ek\u201d (ang. \u201e[\u2026] climbing over seventy famous rock climbs\u201d, s. 31). Wspinacze zdobywali ska\u0142ki ponad sto lat wcze\u015bniej, a w czasach, kiedy dzia\u0142ali bohaterowi Fivy, pokonywano ju\u017c drogi i w\u0142a\u015bnie o siedemdziesi\u0105t (nie \u201esiedemna\u015bcie\u201d, jak w polskiej wersji) s\u0142ynnych skalnych dr\u00f3g chodzi.
\n* Z kolei s\u0142\u00f3wko ze wspinaczkowego elementarza, czyli crag (\u201eska\u0142a, turnia, rejon wspinaczkowy\u201d) jest t\u0142umaczone jako \u201egra\u0144\u201d. W ten spos\u00f3b grani\u0105 sta\u0142a si\u0119 kultowa ska\u0142a Clogwyn Du\u2019r Arddu (s. 37). Grani\u0105 zosta\u0142 nazwany tak\u017ce Stoney Middleton \u2013 najwa\u017cniejszy rejon wapienny w Peak District. W Fivie znajdziemy bowiem \u201ewapienn\u0105 gra\u0144 w Stoney Middleton\u201d (ang. \u201elimestone crag of Stoney Middleton\u201d).
\n* W innym miejscu przeczytamy o po\u0142o\u017ceniu dr\u00f3g: \u201eSpectre i Kaisergebirge Wall ko\u0142o prze\u0142\u0119czy Llanberis Pass\u201d (\u201eSpectre and Kaisergebirge in the Llanberis Pass\u201d, s. 31). Owszem, Llanberis Pass to prze\u0142\u0119cz, ale jest to tak\u017ce popularny rejon wspinaczkowy w Snowdonii, wi\u0119c poprawnie napisaliby\u015bmy po prostu \u201ew Llanberis Pass\u201d. Tego typu b\u0142\u0105d, podobnie jak wiele innych tu wymienionych, mia\u0142 prawo pope\u0142ni\u0107 nieznaj\u0105cy terminologii wspinaczkowo-g\u00f3rskiej t\u0142umacz, ale wy\u0142apanie go by\u0142o obowi\u0105zkiem redaktora-fachowca.
\n* Z polskiej wersji Fivy wspinacz nie dowie si\u0119, jakie haki bohaterowie zabrali na tytu\u0142ow\u0105 drog\u0119. W oryginale czytamy, \u017ce byli wyposa\u017ceni w \u201etwo knifeblades for the thinnest cracks\u201d (s. 7). W polskim przek\u0142adzie stoi: \u201edwa listki, do najw\u0119\u017cszych poziomych szczelin\u201d (s. 21). Autor s\u0142usznie nie pisa\u0142 nic o rysach poziomych, poniewa\u017c \u201enajfy\u201d sprawdza\u0142y si\u0119 tak\u017ce w ryskach o uk\u0142adzie pionowym. Poza tym listek i knifeblade to jednak nie ten sam hak, cho\u0107 s\u0105 podobne.<\/p>\n
Takie przyk\u0142ady, tylko na sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu stronach ksi\u0105\u017cki, mo\u017cna mno\u017cy\u0107. \u0141atwo wskaza\u0107 tak\u017ce miejsca, gdzie bezradni t\u0142umacz i redaktorka po prostu pomin\u0119li niewygodny fragmencik zdania.
\n* Si\u0119gamy do kr\u00f3tkiego s\u0142owniczka. Pomi\u0144my niezr\u0119czne okre\u015blenie \u201eprzelotu\u201d jako \u201emiejsca na drodze wspinaczkowej\u201d. Znacznie gorzej jest przy definicji stanowiska: \u201eSlangowym okre\u015bleniem stanowiska jest auto \u2013 za\u0142o\u017cy\u0107 auto, mie\u0107 auto\u201d. Ot\u00f3\u017c nie jest, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie g\u00f3rskim. \u201eAuto\u201d jest slangowym okre\u015bleniem autoasekuracji czy te\u017c \u2013 jeszcze cz\u0119\u015bciej \u2013 lon\u017cy autoasekuracyjnej. Okrzyk \u201eMam auto!\u201d nie oznacza, \u017ce wspinacz za\u0142o\u017cy\u0142 stanowisko, ale \u017ce wpi\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c do niego p\u0119tl\u0105 asekuracyjn\u0105. Je\u015bli instruktor m\u00f3wi do adepta wspinania \u201eWyd\u0142u\u017c sobie auto\u201d, nie ka\u017ce kursantowi zmienia\u0107 p\u0119tli w stanowisku na d\u0142u\u017csz\u0105, lecz sugeruje wyd\u0142u\u017cenie lon\u017cy autoasekuracyjnej.<\/p>\n
Czy te ra\u017c\u0105ce \u2013 gdy stworzy si\u0119 z nich list\u0119 \u2013 b\u0142\u0119dy, kt\u00f3re mo\u017cna znale\u017a\u0107 w “Fivie”, wynikaj\u0105 z tego, \u017ce redakcj\u0105 zaj\u0119\u0142a si\u0119 emerytowana nauczycielka angielskiego, kt\u00f3ra \u015brodowisko g\u00f3rskie zna z filmu “Na kraw\u0119dzi” oraz przeczytanej w m\u0142odo\u015bci ksi\u0105\u017cki Waltera Bonattiego “Moje g\u00f3ry”? Nie, t\u0119 prac\u0119 wykona\u0142a do\u015bwiadczona redaktorka, kt\u00f3ra ca\u0142e \u017cycie obraca si\u0119 w \u015brodowisku wspinaczkowym. Czy Piotr Dro\u017cd\u017c, kt\u00f3ry na potrzeby tego tekstu przysiad\u0142 do pierwszych sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu stron oraz s\u0142owniczka “Fivy” z o\u0142\u00f3wkiem, napisa\u0142by mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 recenzj\u0119 ksi\u0105\u017cki i uzna\u0142 j\u0105 za s\u0142ab\u0105, z\u0142\u0105, kiepsk\u0105 lub fataln\u0105? Absolutnie nie, bowiem w przewa\u017caj\u0105cej mierze ta pozycja zosta\u0142a zredagowana dobrze i z pewno\u015bci\u0105 jej lektura umili\u0142aby mu dwa, trzy wieczory[1]. Je\u015bli jednak obra\u0107 metod\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by nazwa\u0107 \u2013 z przymru\u017ceniem oka \u2013 \u201es\u0142amowaniem\u201d[2], da si\u0119 w recenzji zniszczy\u0107 ka\u017cd\u0105, najlepsz\u0105 nawet ksi\u0105\u017ck\u0119, czasopismo czy imprez\u0119. Tyle \u017ce jest to po prostu dzia\u0142anie szkodliwe dla naszego ma\u0142ego poletka g\u00f3rskiej kultury. Dzia\u0142anie, kt\u00f3re od lat uprawia Beata S\u0142ama.
\nCzemu w “Fivie” znalaz\u0142y si\u0119 b\u0142\u0119dy? Mo\u017ce nie by\u0142oby ich, gdyby Beata S\u0142ama mia\u0142a na redakcj\u0119 wi\u0119cej czasu? Mo\u017ce wydawca unikn\u0105\u0142by ich, gdyby zatrudni\u0142 jeszcze jednego redaktora ze \u015brodowiska, kt\u00f3ry wychowa\u0142 si\u0119 na angloj\u0119zycznych portalach i czasopismach? Gdyby, gdyby, gdyby\u2026 Wszyscy: wydawcy, organizatorzy festiwali, redaktorzy, autorzy i t\u0142umacze mamy swoje ograniczenia \u2013 najwi\u0119kszymi s\u0105 zwykle czas i bud\u017cet. Nad ka\u017cd\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 mo\u017cna pracowa\u0107 niemal bez ko\u0144ca, edycj\u0119 festiwalu organizowa\u0107 przez dziesi\u0119\u0107 lat, a miesi\u0119cznik cyzelowa\u0107 przez p\u00f3\u0142 roku. Ale realia s\u0105 inne i na co dzie\u0144 musimy si\u0119 z nimi mierzy\u0107. Czemu nie rozumie tego Beata S\u0142ama, niszcz\u0105c swoimi zjadliwymi s\u0142owami dobr\u0105 prac\u0119 innych? Czemu roztacza z\u0142\u0105 energi\u0119, zamiast podsyca\u0107 dobr\u0105?<\/p>\n
Ni\u017cej podpisane redakcje, wydawcy i organizatorzy festiwali o\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce pi\u0119tnuj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, kt\u00f3ra zastosowanymi chwytami i retoryk\u0105 przypomina metody wykorzystywane przez plotkarskie portale. Prosimy tak\u017ce innych, kt\u00f3rzy udzielaj\u0105 Beacie S\u0142amie swoich \u0142am\u00f3w, o refleksj\u0119 przed opublikowaniem niekt\u00f3rych z jej tekst\u00f3w. Mo\u017ce jednak jedynym miejscem odpowiednim dla tej jako\u015bci paszkwili powinien by\u0107 G\u00f3rski Dom Kultury, kt\u00f3ry \u2013 jak\u017ce cz\u0119sto \u2013 z kultur\u0105, elegancj\u0105 i umiarem nie ma nic wsp\u00f3lnego.<\/p>\n
Podpisane przez:<\/strong> PS.<\/strong> Powy\u017cszy tekst jest jednorazowym o\u015bwiadczeniem o charakterze apelu, kt\u00f3ry traktujemy jako ostateczn\u0105 wypowied\u017a w tej sprawie. Wy\u017cej podpisani nie maj\u0105 zamiaru wdawa\u0107 si\u0119 w ewentualne polemiki, zw\u0142aszcza \u017ce wymaga\u0142oby to autoryzowania ka\u017cdej wypowiedzi przez zbyt wiele podmiot\u00f3w.<\/p>\n[1] Cho\u0107 oczywi\u015bcie chwalenie w tym przypadku redakcji, jak zrobi\u0142a to w swojej recenzji opublikowanej na portalu wspinanie.pl Ilona \u0141\u0119cka (\u201eRzetelnej redakcji Beaty S\u0142amy zawdzi\u0119czamy przyjemno\u015b\u0107 obcowania z \u017cargonem wspinaczkowym; aby u\u0142atwi\u0107 lektur\u0119 osobom niezwi\u0105zanym ze \u015brodowiskiem g\u00f3rskim, ksi\u0105\u017ck\u0119 wzbogacono w kr\u00f3tki, acz tre\u015bciwy s\u0142owniczek termin\u00f3w\u201d), by\u0142oby ju\u017c spor\u0105 przesad\u0105.<\/p>\n[2] Termin ten zawdzi\u0119czamy Stanis\u0142awowi Pisarkowi, kt\u00f3ry po raz pierwszy zdefiniowa\u0142 go w nieopublikowanym jeszcze felietonie. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w odniesieniu do znanego g\u00f3rskiego gaw\u0119dziarza i \u015bwietnego przewodnika Bogumi\u0142a S\u0142amy ten sam termin m\u00f3g\u0142by oznacza\u0107 \u2013 jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 Pisarek \u2013 autoironiczne i pe\u0142ne humoru opowiadanie g\u00f3rskich przyg\u00f3d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" G\u00d3RSKI DOM (BEZ) KULTURY. Apel wydawc\u00f3w, redakcji i organizator\u00f3w festiwali g\u00f3rskich Poni\u017cszy tekst nie powsta\u0142by, gdyby na horyzoncie naszej g\u00f3rskiej publicystyki nie pojawi\u0142o si\u0119 gro\u017ane zjawisko, kt\u00f3re najbardziej panoszy si\u0119 na prowadzonym na Facebooku blogu G\u00f3rski Dom Kultury. Si\u0142a nap\u0119dowa tego medium, Beata S\u0142ama, od oko\u0142o dwudziestu lat znana jest jako recenzentka g\u00f3rskich ksi\u0105\u017cek, zawodowo…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1554,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1553","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-katalog"],"acf":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/stapis.com.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/GDBK.png","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1553","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1553"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1553\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1555,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1553\/revisions\/1555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1554"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1553"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1553"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/stapis.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1553"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nWydawnictwa: Annapurna, G\u00f3ry Books, Stapis, Wydawnictwo G\u00f3rskie
\nRedakcje: \u201eG\u00f3ry\u201d, \u201en. p. m.\u201d, \u201ePortal G\u00f3rski\u201d, \u201eTaternik\u201d
\nOrganizatorzy festiwali: Festiwal G\u00f3rski im. Andrzeja Zawady w L\u0105dku-Zdroju, Spotkania z Filmem G\u00f3rskim w Zakopanem<\/p>\n